New Zealand Parliamentary Debate

Gisborne DC (Alfred Cox Park) Validation Bill [4441]

be able to be carried out unfettered, without the people of Gisborne being in fear of breaching any laws.

The ASSISTANT SPEAKER( Ann Hartley)

: Before I call Te Ururoa Flavell I advise members that the member will speak his whole speech in Maori, then the interpreter will interpret the whole speech.

TE URUROA FLAVELL( Maori Party-Waiariki):

Tena koe, Madam Assistant Speaker. a, tena tatou katoa me koutou hoki i te kainga e whakarongo mai nei. He taonga tuku iho, ko te manu tukutuku. Kua ngaro atu ke ki nga hau e wha. Kua whakamiharo o tatou nei ngakau. Kia patu ake ki te whai ao, ki te ao marama. Anei ke pea te whakamarama o tenei korero. He taonga ka ngaro i te hau; kia kitea mai katahi ka puta ko te harikoa. Ki te ata titirohia nga whakapapa me nga korero o nehe o Turanga- nui-a-Kiwa, katahi ka marama tatou ki te tikanga o te manu tukutuku me tona rere ki taua iwi. Waihoki, e ai ki tenei pire, he rongonui a Rongowhakaata mo te whakarere manu tukutuku. Koia nei ano hoki ko te mahi o Te Torangapu Maori he whakaara ake i te take nei, ara, kia korerorero, kia wananga ki te taha o te mana whenua o Rongowhakaata. Ko ta matou, ko te whakarere i te take nei o te tika me te pono me te wahanga o te tangata whenua i roto i nga whiriwhiringa.

E te Kaikorero, e tino tika ana kia tae mai te pire nei ki mua i te aroaro o te Whare i tenei rangi tonu nei i a tatou e ata titiro ana ki te wahanga o Te Tiriti o Waitangi hei korowai mo nga ture o te motu. Ka hoki nga mahara ki te take i kokirihia e te Kaunihera Maori o Aotearoa ki te Kooti Pira. Ko ta ratou, ko te noho a-Tiriti he rite ki te noho rangapu, ara; he wahanga ki a koe, he wahanga ki a au. Ko te noho rangapu i waenganui i a Pakeha me Maori e akiaki nei i a raua tahi kia tika te noho, kia pono te noho orite.

He aha tenei tu momo rangapu ki te noho wahangu tetahi taha? Na Rongowhakaata te papa o Alfred Cox i tuku i runga i te tikanga o Te Ture Whenua Rahui 1977 hei painga mo te katoa. Kati. He aha tona hokinga mai? He whakahawea, he whakaiti. Ko te whenua kei te putake o te pire nei he whenua muru i a Rongowhakaata i raro i Te Pire Mahi Tumatanui.

Kei roto i te pire nei, ko nga matapono whakahirahira o Te Tiriti o Waitangi na te Pati Maori tonu i whakairi hei mea wananga ma tenei Paremata. I te panuitanga tuatahi me te mea tuarua o tenei pire, i whakatakoto matou i nga whainga matua na te Tiriti i whakatau ki runga i tena, i tena. Kua korerohia e tatou tenei mea te Kawanatanga me ki, ko te wahanga ki te Karauna, ko te hanga ture, me te tango whenua hei painga mo te katoa o te hapori, me tona whanaungatanga ki te rangatiratanga o te ao Maori ki runga i ona whenua.

Ko ta te Karauna oati ki te tangata whenua ka pumau tona tino rangatiratanga ki runga i ona whenua. Engari tenei, i noho pohehe te Karauna he whenua noho kau tenei, a, kaore he raruraru ki te tuku hei whenua parapara ma te taone.

Kei te kokiri anotia e matou tenei take kia noho tapu nga korero a te Kawanatanga. Tino kore matou e rata ki nga tiwaha a nga mema pera i a Moana Mackey, me Anne Tolley. He korero enei kua puta, ano nei, kaore he whakaaro mo nga tangata e pangia ana e tenei pire.

Ehara mo te Torangapu Maori tenei pire. I tu matou i runga i te tika ki te whakaatu i nga whakaaro o to matou hapori. Kei te pumau matou ki te whakaaro me whawhai mo nga tika a Maori, me kokiri hoki i nga take Maori hei painga mo te whenua katoa. Mo Te Tiriti o Waitangi tenei, kia whai oranga ai ia hei kawenata, hei kaupapa mo to tatou kirimana hapori. He kirimana e taea ai e nga iwi katoa te noho tahi, te whakaatu i o ratou whakaaro hei whakaputa hoki i o ratou awangawanga.

Tae noa ki te panuitanga tuarua, kaore i tutuki taua kirimana hapori. Kaore he hiahia ki te hui ki nga mangai o Rongowhakaata me nga iwi o Turanga-nui-a-Kiwa korero ai mo nga ahuatanga o te pire. Koira ta matou i hiahia ai, ko te korero.